Chăm sóc bàn chân Bởi Nana · 9 phút đọc

Chân bị sưng phù: nguyên nhân, mẹo tại nhà và khi nào cần đi khám

Đến chiều tối giày bỗng chật, mắt cá chân trông phồng lên, và khi bạn ấn ngón tay lên mu bàn chân thì để lại một vết lõm nhỏ? Hầu hết mọi người đều từng bị chân sưng phù – sau một ngày dài đứng nhiều, vào những ngày hè nóng bức hoặc trên những chuyến đi xa. Phần lớn nguyên nhân là vô hại và tự hết. Nhưng đôi khi chân sưng phù lại là dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ kiểm tra. Trong bài viết này, bạn sẽ hiểu điều gì đứng sau hiện tượng sưng, mẹo đơn giản nào giúp ích và làm sao nhận biết khi nào tình trạng nghiêm trọng hơn.

Điều gì đứng sau chân bị sưng phù?

Sưng phù xảy ra khi dịch tích tụ trong mô – y học gọi đó là phù nề. Bình thường tĩnh mạch và mạch bạch huyết đưa máu cùng dịch mô trở về tim. Bàn chân của bạn nằm ở vị trí thấp nhất, nên máu phải được bơm ngược lên trên, chống lại trọng lực. Khi quá trình đưa máu trở về này diễn ra chậm hơn bình thường, dịch sẽ dồn xuống và đọng lại ở mắt cá, mu bàn chân và cẳng chân.

Một cách kiểm tra đơn giản: nếu bạn ấn ngón tay lên vùng sưng vài giây mà vết lõm vẫn còn, người ta gọi đó là phù “ấn lõm”. Quan trọng nhất là xem một hay cả hai bàn chân bị sưng và liệu chỗ sưng có đau hay không – điều này giúp phân biệt vô hại với nghiêm trọng.

Nguyên nhân vô hại: thường không đáng lo

Những tác nhân phổ biến nhất đều rất đời thường và tự biến mất:

• Nóng: Vào những ngày ấm, tĩnh mạch giãn ra, dòng máu trở về chậm hơn. Nhiều người quen với cảnh “chân phù” vào mùa hè hoặc khi đi nghỉ.
• Đứng hoặc ngồi quá lâu: Khi cơ bắp chân hầu như không cử động, “bơm cơ” giúp đẩy máu lên trên bị thiếu. Thường gặp sau một ngày làm văn phòng hoặc một chuyến bay dài.
• Ăn mặn: Nhiều muối giữ nước trong cơ thể. Sau một bữa ăn mặn, chân và tay có thể hơi phù vào sáng hôm sau.
• Mang thai: Khi mang thai, cơ thể giữ nhiều nước hơn, và trọng lượng tăng dần khiến máu khó trở về hơn. Sưng nhẹ ở cả hai bàn chân là chuyện thường gặp và thường bình thường – nhưng sưng đột ngột, nặng thì luôn cần được trao đổi trong buổi khám thai.
• Dao động nội tiết tố: Một số phụ nữ giữ nước nhiều hơn trước kỳ kinh nguyệt.
• Một số loại thuốc: Vài loại thuốc huyết áp, nội tiết hoặc giảm đau có thể gây giữ nước. Nếu băn khoăn, hãy hỏi tại nhà thuốc hoặc phòng khám.

Loại sưng này thường ảnh hưởng đều cả hai bàn chân, không đau và cải thiện ngay khi bạn gác chân lên hoặc vận động.

Nguyên nhân nghiêm trọng: khi có điều gì đó hơn thế

Đôi khi chân sưng phù là dấu hiệu của một bệnh lý cần được điều trị. Những nguyên nhân sau cần được bác sĩ xử lý:

• Suy tĩnh mạch: Khi suy tĩnh mạch mạn tính, các van tĩnh mạch không còn đóng kín, máu ứ lại ở chân. Thường kèm theo tĩnh mạch mạng nhện hoặc giãn tĩnh mạch.
• Suy tim: Khi tim không còn bơm đủ mạnh, dịch dồn ngược lại xuống chân. Dấu hiệu điển hình là sưng cả hai mắt cá, thường kèm khó thở hoặc giảm sức bền.
• Bệnh thận hoặc gan: Khi thận hoặc gan hoạt động kém, cân bằng nước trong cơ thể bị rối loạn – điều này có thể biểu hiện ở chân sưng.
• Phù bạch huyết: Khi dòng chảy của dịch bạch huyết bị cản trở, mô sẽ sưng kéo dài. Phù bạch huyết thường có cảm giác căng cứng và khó ấn lõm.
• Huyết khối: Cục máu đông trong tĩnh mạch sâu ở chân thường gây sưng đột ngột, một bên kèm đau, nóng và đỏ. Huyết khối là một cấp cứu, vì cục máu đông có thể bong ra và di chuyển lên phổi.

Hãy nhớ trên hết: tình trạng sưng chỉ ở một bàn chân, xuất hiện đột ngột hoặc gây đau thì không bao giờ được xem là vô hại.

Mẹo tại nhà và cách tự chăm sóc khi chân sưng phù

Với những trường hợp sưng đời thường vô hại, bạn có thể làm được rất nhiều bằng các biện pháp đơn giản. Mục tiêu luôn là hỗ trợ đưa lượng dịch tích tụ trở về.

• Gác chân lên cao: Nhiều lần trong ngày, gác chân cao hơn tim trong 15 đến 20 phút – chẳng hạn lên một chiếc gối. Trọng lực sẽ giúp dịch thoát ra.
• Tiếp tục vận động: Đi bộ, leo cầu thang hoặc các bài tập có chủ đích sẽ kích hoạt cơ bắp chân, vốn hoạt động như một chiếc bơm tự nhiên. Bạn có thể tìm gợi ý trong bài bài tập thể dục cho bàn chân khỏe và linh hoạt của chúng tôi.
• Làm mát: Nước mát hoặc ngâm chân nước mát làm mạch máu co lại và có thể giảm sưng. Cách ngâm chân đúng nhất được hướng dẫn trong bài ngâm chân đúng cách: hướng dẫn, mẹo và các loại thảo dược thêm vào.
• Băng ép: Tất ép hoặc tất băng ép tạo áp lực nhẹ từ bên ngoài và hỗ trợ máu trở về – đặc biệt hữu ích khi đứng lâu hoặc khi đi xa. Nếu cần vì lý do y tế, tốt nhất bạn nên được tư vấn.
• Uống đủ nước: Nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng lại đúng: uống quá ít khiến cơ thể có xu hướng giữ nước nhiều hơn. Nước lọc và trà không đường là lựa chọn lý tưởng.
• Giảm muối: Ăn nhạt hơn và bớt thực phẩm chế biến sẵn giúp giảm gánh nặng cho cân bằng nước.

Một động tác mát-xa chân nhẹ nhàng cũng dễ chịu và kích thích tuần hoàn. Cách nó tác động cụ thể được giải thích trong bài viết của chúng tôi về mát-xa bấm huyệt bàn chân và tác dụng của nó. Nếu bạn quan tâm đến các vấn đề về chân nói chung, cũng nên xem thử mặt đối lập – tình trạng chân lạnh thường xuyên: nguyên nhân và cách khắc phục. Nếu kèm theo sưng còn có cảm giác nóng, râm ran, bài viết về bàn chân nóng rát và cách giúp thực sự hiệu quả sẽ giúp ích thêm. Ngược lại, nếu có một điểm đau riêng lẻ ấn ở lòng bàn chân, thủ phạm cũng có thể là một nốt mụn cóc ở chân.

Dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý

Hãy chú ý đến các triệu chứng đi kèm cho thấy đây không phải nguyên nhân vô hại. Bạn nên cảnh giác khi:

• tình trạng sưng chỉ ở một bàn chân hoặc một bên chân,
• nó xuất hiện đột ngột mà không rõ lý do,
• chỗ đó đau, nóng hoặc đỏ,
• da chuyển sang xanh tím hoặc căng bóng,
• kèm thêm khó thở, đau ngực hoặc cảm giác tức ngực,
• tình trạng sưng không xẹp sau nhiều ngày, kể cả khi đã gác chân lên.

Những dấu hiệu này có thể chỉ ra huyết khối hoặc vấn đề về tim, thận và không nên chờ đợi.

Khi nào cần đi khám ngay lập tức

Hãy đến ngay phòng khám hoặc dịch vụ cấp cứu nếu một bàn chân hoặc cẳng chân đột ngột sưng lên, đau và có cảm giác nóng hoặc đỏ – đó có thể là huyết khối. Hãy gọi số cấp cứu ngay nếu sưng đi kèm khó thở, đau ngực hoặc hụt hơi đột ngột, vì khi đó có nghi ngờ thuyên tắc phổi.

Ngay cả khi không phải cấp cứu: nếu sưng ở cả hai chân kéo dài, tái đi tái lại, hoặc bạn đang mang thai và nhận thấy sưng nặng đột ngột, hãy đi khám để tìm nguyên nhân. Bài viết này không thay thế chẩn đoán của bác sĩ – khi còn phân vân, đến phòng khám luôn là lựa chọn an toàn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Vì sao chân tôi sưng vào buổi tối nhưng sáng lại bình thường?

Đó là kiểu điển hình của sưng vô hại. Suốt cả ngày, khi đứng và ngồi, dịch dồn xuống bàn chân. Ban đêm bạn nằm phẳng nên máu trở về dễ hơn và tình trạng sưng xẹp xuống qua đêm. Nếu sáng ra chỗ sưng không còn biến mất nữa, bạn nên xem xét kỹ hơn.

Cách nào giúp giảm chân sưng nhanh nhất?

Gác chân lên cao có tác dụng nhanh nhất: gác chân cao hơn tim trong 15 đến 20 phút. Kết hợp một chút vận động để kích hoạt bơm cơ bắp chân và làm mát chân nếu cần. Uống đủ nước và ăn ít muối giúp ích về lâu dài.

Chân sưng khi mang thai có bình thường không?

Sưng nhẹ, ở cả hai bên bàn chân và mắt cá là chuyện thường gặp khi mang thai và thường vô hại. Gác chân, vận động và uống nước đều giúp ích. Tuy nhiên, sưng đột ngột và nặng – nhất là kèm đau đầu hoặc rối loạn thị giác – thì luôn cần được kiểm tra sớm trong buổi khám thai.

Khi nào chân sưng là nguy hiểm?

Hãy thận trọng nếu chỉ một bàn chân bị sưng và tình trạng sưng đến đột ngột, gây đau, nóng hoặc đỏ. Đó có thể là dấu hiệu của huyết khối. Nếu kèm theo khó thở hoặc đau ngực, hãy gọi cấp cứu ngay – khi đó có nghi ngờ thuyên tắc phổi.

Tất băng ép có thực sự hữu ích không?

Có, tất băng ép tạo áp lực nhẹ từ bên ngoài và hỗ trợ máu trở về – đặc biệt hữu ích khi đứng lâu, khi đi xa hoặc khi bị suy tĩnh mạch. Nếu cần vì lý do y tế, bạn nên được tư vấn về độ ép và kích cỡ phù hợp.

↗ Chia sẻ bài viết